دهه آخر ماه شعبان بود که «حاج سعید حدادیان» به مشهد آمده بود تا ده شب در حرم مطهر مناجات بخواند.بنا شد آخر گپی درباره اهمیت دعا و مناجات در ماه مبارک با حاج سعید بزنیم.از قضا ایشان قبل از برنامه دچار کسالت مختصری شدند که باعث شد قرار آن شب لغو شود.اما ما که به این راحتی نا‌امید بشو نیستیم؛برای همین بعد از چند روز موفق شدیم حاج سعید را در محل کارش پیدا کنیم.کلاً سرش شلوغ است،مداحی که دانشجوی کارشناسی ارشد است و در دفتر نهاد یکی از دانشگاههای تهران مشغول به کار است.حدادیان را می‌توان از معدود مداحانی به حساب آورد که مستند و علمی سخن می‌گوید،مداحی می‌کند و فرازهای ادعیه و مناجات را برای جوانان شرح می‌دهد.مداحی که شبهای جمعه بسیاری با شعر «یاد اما و شهدا» مهمان خانه‌ها و دلهای مردم شد.اهمیت دعا و مناجات آن هم در ماه مبارک بهانه خوبی است برای مطالعه این گفتگوی متفاوت.متفاوت از این جهت که سؤالات را فاکتور کرده‌ایم.آن مونس جان ما را بسبحث دعا و مناجات را با هم منطبق بدانید؛زیرا که مسائل تخصصی برای جوانان کاربردی ندارد.ما باید به فکر این باشیم که اهمیت دعا را متجلّی کنیم.مضامین چند روایت را در این رابطه خدمت شما ارائه می‌دهم:«ترک الدعا معصیه»یعنی نفس ترک درخواست از حق‌تعالی معصیت است و همچنین در سوره فرقان خداوند متعال بعد از اینکه راجع به عبادالرحمان یعنی بندگان خوب خدا سخن می‌گوید،در آیه آخر که حسن ختام این سوره است می‌فرماید:«بگو به شما عنایتی نکند پروردگار من،اگر نبود دعای شما»یعنی اگر دعا نکنیم،خداوند عنایتی به ما نمی‌کند.بحث می‌رسد به اینکه هدف از دعا و مناجات برای ثواب است یا نزدیکی به خدا؟سعید حدادیان می‌گوید:دعا برای همه اینهاست.البته نفس اینکه ما دعا کنیم خودش موضوعیّت دارد.چه حاجت برآورده شود چه نشود.امام صادق (ع) می‌فرمایند:«من برای حاجتی به درگاه خدا رفتم.چنان حالتی پیش آمد که حاجتم را فراموش کردم.»حافظ هم می‌گوید:«یار با ماست،چه حاجت که زیادت طلبیم/دولت صحبت آن مونس جان ما را بس»دعا یعنی ارتباط با خدا و نفس این ارتباط خودش موضوعیّت دارد و نبودش تکبر به حساب می‌آید.یکی از تعابری که در روایات درباره دعا شده است،نورالسماوات است؛یعنی دعا نور آسمانهاست.در روایت داریم اگر مؤمن دروغ بگوید بوی بدی از دهان او بیرون می‌آید که باعث آزار ملائکه می‌شود،یعنی حرکات و رفتار ما در تمام عالم معنا تأثیر گذار است.همانطور که یک دروغ آسمانها را بدبو می‌کند،دعا چراغ آسمان و زمین می‌شود.(از حدادیان می‌خواهم تا درباره انس جوانان هم نسل خودش با دعا بگوید،اما حاجی به این راحتی محور را عوض نمی‌کند و می‌گوید:«همین بحث رو به جایی برسونم.»)و ادامه می‌دهد:از دیگر تعابیر موجود در روایات درباره دعا این است که دعا سلاح مؤمن است که از نیزه و شمشیر برنده‌تر است.بهترین ماه،بهترین وقتماه مبارک رمضان بهترین زمان برای دعاست،اصلاً این ماه،ماه دعاست.دعا مغز عبادت است.یک آیه قرآن در این ماه ختم قرآن محسوب می‌شود و دعا در این ماه به اجابت نزدیک است.اما سجاد (ع) در دعای44 صحیفه سجادیه درباره ورود به ماه مبارک می‌فرماید:«بهترین اوقات در این ماه وقت نماز است. در این لحظات دستها را برای دعا به طرف آسمان بلند کنید.یعنی در این ماه که بهترین ماههاست باز هنگام نماز بهترین اوقات است برای دعا و اولین قدم برای دعا،اجین شدن با ماه مبارک رمضان است.اگر در این بین دعای دسته جمعی مخصوصاً در اماکن مقدّسی چون مساجد به عبادت نزدیک‌تر است.مهمترین هنر بچه‌های قدیمی...بالاخره حاج سعید را به یاد قدیم می‌اندازیم و رفقای جبهه،می‌گوید:دوره جوانی ما،دوره شکوفایی مناجات بود.چون حضرت امام جوانان نسل ما را تربیت کردند.ایشان به ما هم دعا را آموخت و هم کمک کرد تا معنای اجابت را دریابیم.از مهمترین هنرهای بچه‌های زمان ما این بود که در نوجوانی و جوانی حاجتی را گرفتند که بزرگان دنبال آن هستند.یعنی شهادت که کمال انسان است.در طول یک سحر،در گوشه یک سنگر با یک مناجات و دعا چنان دل یک جوان وصل می‌شود که فیض شهادت را می‌گیرد.بالای هر نیکی دیگری است تا این که انسان در راه خدا کشته می‌شود،که بالای آن هیچ چیزی نیست.دلی ترسان،اشکی ریزان و بدنی لرزانحدادیان درباره راه‌های استفاده از مفاهیم عمیق ادعیه و مناجات میگوید:اولین راه،ترک گناه است.زیرا که بهترین اعمال در این ماه ترک گناه است.گناه پارازیت نیست،کل ارتباط را قطع می‌کند.تصور اوهام و نیّات بد پارازیت ارتباط است،اما اگر نیت به فعلیت رسید و گناه انجام شد سیم ارتباطی در کل قطع می‌شود.پس برای فیض بردن از درون مایه دعا،اولین کار،اراده ترک گناه است که این ورع مقدمه همه چیز است.اگر ما دلی ترسان،اشکی‌ریزان و بدنی‌لرزان را به در خانه خدا بیاوریم،حتماً حاجت‌مان برآورده می‌شود و با ترک گناه به کنه گناه پی میبریم.

همه ادعیه‌ها اثرگذار و خاطره‌انگیز هستند.مثلاً برای من هرکدام از عبارات دعای کمیل یک خاطره است.اما این خاطرات فایده‌ای برای جمع ندارند،چون هر فردی به میزان توجه خود از ادعیه تأثیر می‌گیرد.هر وقت که ما نماز با دعا می‌خوانیم یک هدیه جدید از خدا می‌گیریم.

اهمیت کلام نوربرای امثال من که کمی درباره کلام نور غفلت کرده‌ایم این بخش از صحبتهای حدادیان تأمل برانگیزتر بود:طبق روایات،هر فردی که قرآن بخواند یک دعای مستجاب خواهد داشت.اهمیت قرائت کلام خد آن‌قدر بالاست که اگر فردی قرآن را از روی مصحف بخواند،پدر و مادرش حتی اگر کافر هم باشند فیض می‌برند؛حتی اگر فرد برای والدین خود نیت هم نکرده باشد و این اثر وضعی تلاوت قرآن است.دعا هم همینطور است.اگر حواسمان باشد دعای ما آسمانها را فرا می‌گیرد،به شرطی که معرفت،مقدمه دعای ما باشد و حق النّاسی به گردن نداشته باشیم.موارد زیادی بوده که جوانان به خاطر فرازی از یک دعا منقلب شده‌اند و این خاصیت ادعیه ماست که در آدم انقلاب ایجاد میکند.زمانی در زیارت عاشورا توقف می‌کردم و از فرمایش‌های امام می‌خواندم.در حال حاضر هم ضمن دعا،بخش‌هایی از صحبت‌های شهید آوینی را می‌خواندم:مثلاً شب گذشته این قسمت از صحبت‌های شهید را خواندم که می‌گوید:«اگر ما به این شعار غلط که غرب پیشرفته است و ما پس‌رفته‌ایم متوقف شویم آن هم بدون آنکه تعریف واقعی از پیشرفت و پسرفت داشته باشیم،هیچ وقت تحول و انقلابی صورت نمی‌گیرد.» دلیل کار من این است که این حرف‌ها امروز نیاز است.اولویت با صحت متن استبحث به ضرورت تزکیه و علم برای مداحان می‌کشد و این‌که کدام مقدم‌تر است:خود مطالعه جز تزکیه نفس است.من مداح اگر وقت مردم را برای دین می‌گیرم باید مبلّغ دین باشم.مبلّغ دین هم باید آنچه را مربوط به دین است بگوید.مداح اول از همه چیز تقوای دینی لازم دارد.یعنی بداند چه چیز درست است و چه چیز غلط؟حلال و حرام چیست؟اول علم تقوا را داشته باشیم و بعد به آن عمل کنیم.اول از همه مطلبی که ارائه می‌دهیم باید درست باشد.حتی آدم‌های کم‌تقوا و بی‌تقوا اگر حرفی بزنند که صحت داشته باشد و در مقام اهل بیت باشد ولو خود گوینده فاقد ارزش باشد،بازهم مورد تشویق اهل بیت است.نمونه‌اش فرزغ که شیعه نبود.اگر بدترین آدم حرف درستی را بزند باز هم خالی از تأثیر نیست.یعنی اولویت با صحت متنی است که در منبر یا روضه ارائه می‌شود و بعد هم تزکیه نفس گوینده از گناهان.گرفته شده از هفته‌نامه جیم روزنامه خراسان مورّخ : پنج‌شنبه/21شهریور1387/شماره80